Jun
07

Kwiat języczkowy (łac. ligulatus, ang. ligular, ligulate) – kwiat grzbiecisty, posiadający jednostronnie wyciągniętą, taśmowatą koronę. Kwiaty języczkowe występują np. w rodzinie astrowatych, wchodząc w skład kwiatostanu zwanego koszyczkiem. Koszyczek ten może składać się z samych kwiatów języczkowych, jak np. u mniszka, lub z samych kwiatów rurkowych . Najczęściej jednak w środku koszyczka znajdują się kwiaty rurkowe, zaś kwiaty języczkowe znajdują się na brzegu koszyczka. Często kwiaty te są większe od kwiatów rurkowych wewnątrz koszyczka i barwniejsze, pełniąc rolę powabni. Często też są płone.

Schemat przedstawiający budowę kwiatu języczkowego w rodzinie astrowatych:

  • A - zalążnia
  • B - puch kielichowy
  • C - pręciki zrosłe w rurkę
  • D - płatki korony przekształcone w języczek
  • E - słupek
Jun
07

Różnosłupkowość (heterostylia, distylia) - taka budowa kwiatów, która uniemożliwia ich samozapylenie się, mimo że są to kwiaty obupłciowe. Jest to jeden z mechanizmów zapobiegających zapyleniu słupka kwiatów przez pyłek pochodzący z tej samej rośliny. Dla większości roślin takie samozapylenie jest bowiem niepożądane, gdyż prowadzi do zmniejszenia różnorodności genowej osobników potomnych.

Wiele kwiatów różnosłupkowych zbudowanych jest w ten sposób, że słupek jest wyższy od pręcików, co w naturalny sposób uniemożliwia samozapylenie. U barwinka pospolitego znamię słupka znajduje się co prawda niżej niż pręciki, ale jest osłonięte specjalną tarczką, chroniącą przed spadającym ewentualnie z wyżej położonych pręcików własnym pyłkiem. U pierwiosnka istnieją dwa rodzaje kwiatów: w jednych kwiatach słupki są wyżej niż pręciki, w drugich odwrotnie. Kwiaty pierwiosnków mające długą rurkę kwiatową zapylane są zwykle przez motyle. Gdy motyl włoży swoją ssawkę do kwiatu o nisko osadzonych pręcikach, to pyłek przylepi się do górnej części ssawki. Pyłek ten zapyli kwiat o wysoko położonym słupku, gdy motyl przeleci na następny kwiatek pierwiosnka.

Zobacz też: zapylenie krzyżowe, samopłonność

Jun
07

Owadopylność (entomogamia, entomofilia) - jeden z zoogamicznych sposobów zapylania oznaczający zapylanie kwiatów przez owady przenoszące pyłek.

Owadopylność

Owadopylność jest zależnością mutualistyczną, powstała na drodze koewolucji. Owady korzystają z pobieranego nektaru i pyłku, jednocześnie zapylają kwiaty. Do owadów zapylających kwiaty należą głównie: błonkówki, muchówki, motyle, chrząszcze. Największą rolę odgrywają należące do błonkówek pszczoły (Apoidea), szczególnie pszczoła miodna. Owady specjalizujące się w odżywianiu nektarem i pyłkiem kwiatów posiadają specjalne przystosowania, np. aparat gębowy typu ssącego (u motyli długa zwijana trąbka). Pszczoła miodna na odnóżach posiada specjalne koszyczki do zbierania pyłek|pyłku.

Również kwiaty roślin wykazują szereg przystosowań zwabiających owady i umożliwiających zapylenie:

  • barwne, duże kwiaty lub drobne kwiaty zebrane w duże kwiatostany,
  • zapach okwiatu,
  • ukryte w głębi kwiatu miodnikach - owad, chcąc się do nich dostać musi otrzeć się o pylniki lub znamię słupka,
  • produkowanie dużej ilości pyłku,
  • wykształcenie pyłku o dużych, lepkich ziarnach, bogatych w substancje odżywcze.

Kolorowe plamy i lśniące włoski wskazują owadom drogę do ukrytych w głębi kwiatu miodników. Jeżeli kwiaty są małe, zebrane są w duży, widoczny z daleka kwiatostan. Tak jest np. u słonecznika i u innych roślin z rodziny astrowatych i innych rodzin. Kwiaty niektórych roślin np. berberysu, mają specjalną budowę, dzięki której pod ciężarem owada pręcik przegina się, obsypując go pyłkiem. Niektóre kwiaty stanowią dla owadów pułapkę. Np. u obuwika pospolitego kwiaty zamykają się, uniemożliwiając owadowi wyjście przez długi czas, co daje pewność zapylenia kwiatu przez wiercącego się w środku owada.

Specjalizacja w zapylaniu

Niektóre owady wykazują specjalizację – przystosowanie do zapylania tylko określonych gatunków roślin. Szczególnym przykładem są tu np. bleskotki, które zapylając kwiaty figowca składają w nich jaja, a rozwijający się z zapłodnionych kwiatów owoc stanowi inkubator i pożywienie dla niewielkich larw bleskotki. Innym przykładem specjalizacji do zapylania tylko przez wąska grupę owadów są kwiaty zapylane przez muchy (Cantharofilia) - wydzielają woń podobną do zapachu padliny.

Owady monolektyczne

Owady monolektyczne wykorzystują pyłek z jednego gatunku lub rodzaju rośliny.

Przykłady owadów monolektycznych:

  • Hoplitis anthocopoides odwiedzają żmijowiec zwyczajny,
  • Macropis europaea – tojeść,
  • Melitta haemorrhoidalis i Melitta wankowiczi - dzwonki,
  • Melitta nigricans - krwawnicę pospolitą,
  • Melitta tricincta - zagorzałek późny.

Owady oligolektyczne

Owady oligolektyczne to takie, których wszystkie samice żyjące na tym samym obszarze zbierają pyłek z kilku blisko spokrewnionych roślin jednego gatunku lub rodzaju, nawet jeżeli mają do dyspozycji pyłek innych roślin.

Przykłady owadów oligolektycznych:

  • Dasypoda braccata – zapylają szczeciowate,
  • spójnica lucernowa i Melitta udmurtica - rośliny motylkowe.

Owady polilektyczne

Owady polilektyczne nie wykazują specjalizacji w zbieraniu pyłku z określonych roślin.

Przykłady owadów monolektycznych:

  • żyjące w Europie pszczoły miodne,
  • większość smuklikowatych,
  • niektóre miesiarkowate.
Jun
07

Koszyczek

posted by admin in Uncategorized 0 comments

Koszyczek (łac. anthodium, calathidium, ang. anthodium, head) jest typem kwiatostanu groniastego. Na szerokim dnie kwiatowym gęsto osadzone są bezszypułkowe, zwykle drobne kwiaty. Mogą to być same rurkowate kwiaty (jak np. u ostów) lub wyłącznie kwiaty języczkowe (jak np. u mlecza). Najczęściej jednak na zewnątrz, jako kwiaty brzeżne umieszczone są kwiaty języczkowe, a wewnątrz kwiaty rurkowate (jak np. u słonecznika). Zewnętrzne kwiaty brzeżne pełnią wówczas zwykle rolę powabni, mającej za zadanie zwabianie owadów, są duże i barwne, często też bezpłodne. Kwiaty w koszyczku z zewnątrz otoczone są łuskami okrywy. Często kielich kwiatów przekształcony jest w puch kielichowy. U podstawy poszczególnych kwiatów w koszyczku często znajduje się łuseczka zwana plewinką, będąca przekształconą przysadką.

Koszyczek występuje u roślin z rodziny astrowatych (złożonych). Należy do grupy kwiatostanów otwartych, w których ciągle rozwijają się nowe kwiaty. Najstarsze kwiaty znajdują się na zewnętrznych częściach koszyczka, czym bliżej jego środka, tym młodsze kwiaty.

Jun
07

Róża sina

posted by admin in Uncategorized 0 comments

Róża sina (Rosa dumalis, Rosa afzeliana) - gatunek krzewu należący do rodziny różowatych. Występuje pospolicie na obszarach umiarkowanych i ciepłych półkuli północnej. Występują prawie w całej Europie, także na terenie Polski. Róża sina jest zaliczana do grupy róż dzikich.

Charakterystyka

Liście 
Są złożone z 5-7 jajowato-eliptycznych listków.
Kwiaty 
Posiada pięciopłatkowe, pojedyncze, różowe kwiaty.
Jun
06

Powojnik pośredni (Clematis x jouiniana Schn.) - gatunek rośliny z rodzaju powojników. Jest to mieszaniec gatunków powojnika pnącego (Clematis vitalba) i powojnika barszczolistnego (Clematis heraclelifolia).

Charakterystyka

Łodyga
pędy płożące dorastające do 3-4 m.
Liście
ciemnozielone, trójdzielne, z ząbkowanymi brzegami.
Kwiaty
kwiaty jasnofioletowe lub niebieskfioletowe, drobne, o średnicy 2-3 cm zebrane w grona. Kwitnie w lipcu i sierpniu.
Roślina trująca
trujące są sok, liście, kwiaty i owoce.
Jun
06

Dziwaczek pospolity (łac. Mirabilis jalapa) - bylina z rodziny dziwaczkowatych, pochodzi z tropikalnego Meksyku. Osiąga wysokość 60-80cm. Kwitnie od lipca do października, kwiaty ma duże, o intensywnym, słodkim zapachu. Pojedyncza roślina może dawać kwiaty o różnym kolorze - od białego, przez żółty, do purpurowego. Również w trakcie kwitnienia kwiaty mogą zmieniać kolor.

Dziwaczek jest popularną rośliną ozdobną, ma zastosowanie jako roślina ogrodowa. Lubi nasłonecznione stanowiska.

Jun
05

Koszyczek

posted by admin in Uncategorized 0 comments

Koszyczek (łac. anthodium, calathidium, ang. anthodium, head) jest typem kwiatostanu groniastego. Na szerokim dnie kwiatowym gęsto osadzone są bezszypułkowe, zwykle drobne kwiaty. Mogą to być same rurkowate kwiaty (jak np. u ostów) lub wyłącznie kwiaty języczkowe (jak np. u mlecza). Najczęściej jednak na zewnątrz, jako kwiaty brzeżne umieszczone są kwiaty języczkowe, a wewnątrz kwiaty rurkowate (jak np. u słonecznika). Zewnętrzne kwiaty brzeżne pełnią wówczas zwykle rolę powabni, mającej za zadanie zwabianie owadów, są duże i barwne, często też bezpłodne. Kwiaty w koszyczku z zewnątrz otoczone są łuskami okrywy. Często kielich kwiatów przekształcony jest w puch kielichowy. U podstawy poszczególnych kwiatów w koszyczku często znajduje się łuseczka zwana plewinką, będąca przekształconą przysadką.

Koszyczek występuje u roślin z rodziny astrowatych (złożonych). Należy do grupy kwiatostanów otwartych, w których ciągle rozwijają się nowe kwiaty. Najstarsze kwiaty znajdują się na zewnętrznych częściach koszyczka, czym bliżej jego środka, tym młodsze kwiaty.

Jun
05

Sierpik

posted by admin in Uncategorized 0 comments

Sierpik (łac., ang. drepanium) – rodzaj kwiatostanu, z grupy wierzchotek jednoramiennych. Wszystkie kwiaty wyrastają na szypułkach po jednej tylko stronie głównego pędu. Gdy patrzymy na kwiatostan z góry widać, że ułożone one są w jednej linii.

W sierpiku kwiat wyrasta na szczycie pędu kończąc jego wzrost. Gdy główny pęd zakończy wzrost, zaczynają się rozwijać pędy boczne, każdy z kwiatem na szczycie. Kwiaty w sierpiku kwitną poczynając od środka, na zewnątrz. Ten typ kwiatostanu występuje np. u żywokostu, niezapominajki. Bardzo podobny do siepika jest skrętek, który różni się tylko tym, że widziany z góry ma kwiaty ułożone nie w linii prostej, lecz zygzakowato.

Jun
05

Dominacja niezupełna, dominacja niepełna uwidacznia się w heterozygocie wtedy, gdy allel dominujący nie maskuje całkowicie allelu recesywnego. Przykład: allel dominujący A determinuje czerwoną barwę kwiatów, a allel recesywny a - białą. W przypadku dominacji zupełnej heterozygota Aa miałaby kwiaty czerwone. W przypadku dominacji niezupełnej kwiaty będą różowe.